05-04-09

Emilie & Voltaire

9789026319174
Een collega raadde mij onlangs het boek “Emilie en Voltaire - een liefdesgeschiedenis in de Verlichting” van David Bodanis (Uitgeverij Ambo) aan. Ik maak veelal enige reserve tegen het lezen van liefdesgeschiedenissen, maar het boek heeft mij daarin zeer aangenaam verrast. De auteur neemt je mee naar de tijdsgeest van de 18e eeuw en laat je kennis maken met een bijzonder intelligente vrouw. Het boek laat zien welke moeite de zeer knappe (zowel uiterlijk, als intellectueel) Émilie du Châtelet moet doen om haar geliefde wetenschappelijk werk te kunnen verrichten. Ze was niet alleen intellectueel goed beslagen, ook in het bedrijven van de liefde kon ze haar mannetje staan.
Émilie du Châtelet verrichte baanbrekend wetenschappelijk werk maar werd door de geschiedenis doodgezwegen. Het boek is een hommage aan deze vrouw en onderhuids een oproep om het gedachtegoed van de Verlichting te blijven koesteren.

... Dat is vooral vandaag de dag relevant omdat deze verlichtingsideeën ten grondslag liggen aan alles wat wordt gehaat door groepen zoals al-Qaida: het geloof dat verschillende godsdiensten in gelijke mate gerespecteerd moeten worden; dat vrouwen fatsoenlijk kunnen worden behandeld, dat Kerk en Staat gescheiden kunnen zijn, dat oude overtuigingen niet de enige weg tot de waarheid vormen.”


Émilie du Châtelet

In de tijd van Émilie werden vrouwen niet geacht te kunnen meepraten over politiek, wetenschappen, filosofie, ... Vrouwen kregen geen fatsoenlijke opleiding (de katholieke nonnen zorgden er voor dat de vrouwen tijdens hun “opleiding” dom genoeg gehouden werden) en hielden zich voornamelijk bezig met het roddelen over amoureuze escapades (Klinkt dat ons niet zeer bekend in de oren? Past de vloed aan tijdschriften en tv-programma's over het wel en wee van BV's niet in dat kader?). Émilie beschikte over een buitengewoon grote intelligentie en was gedreven om wiskunde en natuurwetenschappen te bestuderen. Ze diende al haar talenten (ook haar charme en schoonheid) aan te wenden om toegang tot wetenschappelijke literatuur te krijgen. Het is in die zin dat ze steun en respect bij Voltaire vindt.

Voltaire&Émilie
Émilie herwerkt de Philosophiae Naturalis Principia Mathematica van Newton naar “Principes mathématiques de la philosophie naturelle de Newton”. Een intellectuele topprestatie want Émilie gebruikte de toenmalige moderne inzichten in de wiskunde, daar waar Newton een ouderwetse, achterhaalde wiskunde gebruikt had. Haar werk was eigenlijk zeer fundamenteel, want ze deed onderzoek naar wat later de wet van behoud van energie genoemd zou worden. Op basis van haar werk kon Einstein zijn beroemde vergelijking E = mc² afleiden.

Deze intelligente vrouw is zo goed als onbekend gebleven. Ik vind haar naam bijvoorbeeld in de Winkler Prins Encyclopaedie van 1954 (Zesde geheel nieuwe druk) enkel bij Voltaire terug. “... maar de schrijver week uit naar het buitenverblijf Cirey (Lotharingen) van zijn minnares de markiezin Du Châtelet, een “femme savante”, maar de enige vrouw die hij waarlijk heeft liefgehad.” De vermelding van “femme savante” ruikt naar vooringenomenheid. Ten eerste worden de intellectuele prestaties van deze opmerkelijke vrouw gereduceerd tot deze kenmerking en ten tweede laat men uitschijnen dat een intellectueel knappe vrouw een uitzondering is (het vermelden waard ...). In de negentiende eeuw werden zelfs de geringste verwijzingen naar haar naam gemeden.

Château de Cirey
Het boek laat goed de ontwikkeling van het denken van de Verlichting zien. De ontevredenheid van de steeds bewust wordende intelligentsia ten opzichte van de historische verworvenheden van de hogere adel en de clerus was een ideale voedingsbodem om dat gedachtegoed te laten ontwikkelen. In die tijd werden de mensen niet verwacht zelf te gaan denken. De Kerk en de adel deden het voor hen. In één van zijn theaterstukken hekelde Voltaire die toestand.



Ja wij kunnen geloven

maar alleen in onszelf.

Ja wij kunnen vooruitzien

maar alleen met onze eigen ogen

Niet met valse gidsen

noch met valse goden.

Uit het theaterstuk Oedipus van Voltaire.


Het boek boek “Emilie en Voltaire” plaatst zich in het genre van de cultuur- en mentaliteitsgeschiedenis. Het is een zeer leesbaar geschreven boek. De filosofische en wetenschappelijke gedachten wisselen af met de liefdesperikelen en het liefdesspel. Het boek is vrij duidelijk: Émilie heeft nood aan zeer veel liefde, zowel de lichamelijke liefde als de liefde voor wijsheid en kennis. Het koesteren van de wetenschap, de geestelijke liefde, wordt het voorspel van de lichamelijke liefde. Een schitterend boek over twee schitterende personen die de ontwikkeling van de Verlichting hebben gestalte gegeven.

Afbeeldingen - Émilie du Châtelet


Ik zal stilletjes op je wachten

in mijn bloeitijd

in de straten van Cirey

en naar slechts één ster kijken

naar mijn Émilie


- Voltaire, 'Ode'



 

Commentaren

Bijleren Weer veel bijgelezen en bijgeleerd dankzij jou vrijdenker.
Bedankt dus.
Dat laatste korte gedicht : krachtig en toch staat het er ergens ook stil en mooi!

Gepost door: inge | 06-04-09

lang geleden heb ik ooit een documentaire gezien, ja ik moet het hebben van beelden, ik lees namelijk niet graag, ook omdat ik er moeite mee heb. ik heb dus ooit een documentaire gezien (weet alleen niet meer over wie het allemaal ging) waarin vele vrouwen eigenlijk het brein achter het idee waren die geclaimd zijn door hun mannen, want inderdaad vrouwen werden niet geacht dit allemaal te kennen.
de nonnen, ja, is nog niet zo lang geleden, mijn moeder werd ook zo lomp mogelijk gehouden, we hebben per toeval nog schriften van haar school gevonden: wat daarin stond wat de meisjes werden aangeleerd was een pure schande voor de menselijkheid FOEI VUIL ZAKKEN VAN NONNEN.

Gepost door: watje | 06-04-09

Je begrijpt nu wel dat ik vanmiddag naar de bib ga hè...
Ik vind het heel tof dat je in deze omschrijving naar voren laat komen dat vrouwen die mooi zijn niet zo gemakkelijk gelinkt werden (worden) aan intelligentie. De emancipatie heeft veel goeds tot stand gebracht, maar toch...

Gepost door: Heidi | 07-04-09

Fictie? Waar is in dit verhaal Charlotte Sophie Bentinck gebleven, de grote liefde van Voltaire waar hij zijn halve leven heeft achterna gelopen?

Gepost door: Guillaume de Montségur | 07-04-09

De commentaren zijn gesloten.